TÌM HIỂU CƠ CHẾ SINH LÝ CỦA HIỆN TƯỢNG RỤNG QUẢ XANH CÀ PHÊ

Thăm vườn dạo này thường xuyên gặp tình trạng rụng quả xanh hàng loạt dưới gốc cà phê. Điều này gây thiệt hại không nhỏ đối với nhà vườn trồng cà phê. Cùng Hoàng Minh tìm hiểu nguyên nhân qua cơ chế sinh lý của hiện tượng rụng quả non cà phê nhé! 

Hiện tượng rụng quả xanh (quả non) trên cây cà phê (đặc biệt là cà phê vối – Coffea canephora / Robusta) là một quá trình biến đổi sinh học phức tạp, chịu sự điều khiển trực tiếp của hệ thống hormone nội sinh và độ bền vững của cấu trúc vách tế bào. 

Tùy thuộc vào tác nhân kích hoạt, tốc độ gây hại và vị trí khởi phát tín hiệu, hiện tượng này được chia thành hai hình thái rõ rệt: Rụng quả xanh (Cấp tính) và Chuyển vàng hồng chín ép rồi rụng (Mãn tính).

Trung tâm của cả hai quá trình này là Ethylene – hormone thực vật dạng khí chịu trách nhiệm kích hoạt tầng rời gây rụng, kết hợp với sự suy yếu của cấu trúc vách liên kết cơ học tại cuống quả.

I. Đặc điểm nhận diện và bản chất sinh lý của hiện tượng rụng quả xanh 

• Biểu hiện: Quả non bị tách rời khỏi cành và rụng xuống khi vỏ vẫn giữ nguyên màu xanh, cuống quả tại vết rụng còn tươi, bề mặt tầng rời bong ra nhẵn mịn.
• Cơ chế cốt lõi: Ethylene hoặc tiền chất của nó được kích hoạt bùng phát cực nhanh tại tầng rời (cuống quả). Tốc độ hoạt động của các enzyme tiêu hủy vách tế bào như Cellulase và Pectinase diễn ra quá nhanh (chỉ trong 24 – 48 giờ), cắt đứt hoàn toàn các liên kết cơ học.
• Cộng hưởng của thiếu hụt Trung – Vi lượng (nhất là Canxi, Boron): Quá trình rụng cấp tính này diễn ra khốc liệt hơn gấp nhiều lần nếu tế bào cuống quả thiếu hụt Canxi và Bo. Canxi liên kết với pectin tạo thành lớp Canxi Pectate – chất keo gắn kết các tế bào tại tầng rời. Khi thiếu Canxi và Bo, liên kết này trở nên lỏng lẻo, khiến cuống quả mất khả năng chống chịu áp lực thủy tĩnh và nhạy cảm hơn trước sự tấn công của enzyme phân hủy, dẫn đến việc rụng quả hàng loạt dù quả còn rất xanh.

II. Nguyên nhân phát sinh hiện tượng rụng trái xanh (trái non)

a. Sốc thời tiết đột ngột (Áp lực phi sinh học cấp tính): 

Thường xảy ra vào giai đoạn đầu mùa mưa. Khi vườn cà phê đang trải qua chuỗi ngày nắng hạn gay gắt, bất ngờ gặp các trận mưa lớn làm áp suất thẩm thấu và áp lực nước trong tế bào (áp suất căng turgor) tăng đột ngột. 

Lúc này, bộ rễ bị rơi vào trạng thái stress thiếu oxy (ngộp rễ), lập tức tổng hợp ồ ạt một lượng lớn chất ACC (1-Aminocyclopropane-1-carboxylic acid). ACC nương theo dòng mạch gỗ vận chuyển ngược lên thân cành, đổ dồn về cuống quả non. 

Tại đây, gặp điều kiện đầy đủ oxy, ACC bị enzyme ACC oxidase (ACO) oxy hóa giải phóng khí Ethylene nồng độ cao,  làm bẻ gãy các liên kết Canxi Pectate yếu ớt tại tầng rời.

MethionineEnzyme SAMS → SAMEnzyme ACS → ACCEnzyme ACO → Ethylene

b. Cạnh tranh sinh trưởng giữa trái non và đọt non (Chồi vượt): 

Khi cà phê hấp thụ lượng Đạm (N) quá cao (do phân bón hoặc nguồn đạm tự nhiên trong mưa đầu mùa), cây sẽ kích hoạt trạng thái sinh trưởng mạnh mẽ. Lượng đạm cao làm phóng chồi vượt, bùng phát cành tăm thứ cấp. Hơn nữa, chồi vượt sở hữu một “sức hút” chất dinh dưỡng và nước mạnh hơn nhiều so với các cơ quan sinh sản (trái non).

Điều này sẽ kéo phần lớn lượng đường bột (carbohydrate) quang hợp được và các chất khoáng (đặc biệt là Đạm, Kali, Bo) về phía nó. Điều này làm các trái non ở các cành ngang bên dưới bị “đói” dinh dưỡng đột ngột. Do không đủ năng lượng để nuôi dưỡng các tế bào cuống trái, phần cuống bị suy yếu.

Ngoài ra, chồi vượt là nơi tổng hợp ra lượng lớn hormone Auxin (IAA). Khi hàm lượng Auxin này dịch chuyển xuống chùm quả với nồng độ vượt ngưỡng sinh lý, nó tạo ra tác dụng phụ phản ứng điều hòa ngược.

Sự dư thừa Auxin kích hoạt gene kiểm soát enzyme ACC synthase (ACS) tại cuống quả, đẩy mạnh sản sinh Ethylene để hãm đà tăng trưởng của tế bào, vô tình kéo theo sự phân hủy tầng rời và làm rụng quả xanh. Điều này cũng giải thích lý do nhiều nhà vườn lạm dụng điều hòa sinh trưởng khiến trái càng rụng thêm nhất là ở các vườn sầu riêng.

c. Rụng sinh lý tự nhiên Đợt 1 (Đào thái phôi lỗi):

Diễn ra khoảng 1 – 2 tháng sau khi đậu quả (quả bằng hạt đậu xanh). Những quả có phôi hạt dị tật, khuyết tật di truyền hoặc thiếu Bo lúc thụ phấn (làm giảm sức sống hạt phấn và hạn chế sự phát triển ống phấn) sẽ không đủ khả năng nội sinh để sản xuất các hormone kích thích tăng trưởng (Auxin, Gibberellin). 

Thiếu các hormone này, quả không tạo được lực hút để kéo dòng mạch luyện (dinh dưỡng) về phía mình. Sự sụt giảm Auxin tại cuống quả phát ra tín hiệu kích hoạt Ethylene tại tầng rời, đào thải các quả lỗi này khi còn xanh để tiết kiệm năng lượng cho cây.

 III. Giải pháp quản lý tình trạng rụng trái xanh

Mục tiêu tối ưu là phải ngăn chặn sự bùng phát Ethylene tại cuống, triệt tiêu ưu thế ngọn từ việc đi đọt và tăng cường độ dẻo dai cho tầng rời.

Quản lý canh tác:

Tiêu thoát nước tốt tránh ngập úng rễ đầu mùa mưa (giảm sinh tiền chất ACC) và điều tiết lượng phân bón gốc hợp lý.

Giải pháp phun qua lá:

• Sử dụng Cặp đôi An Tâm kết hợp rong biển nâu kelp Davie
  • Nhờ hàm lượng Auxin và GA3 có trong cặp đôi An Tâm giúp bù đắp lượng hormone thiếu hụt tại các quả có xu hướng phôi lỗi, đồng thời tái lập thế cân bằng hormone với đỉnh đọt, khóa chặt phản ứng điều hòa ngược tạo Ethylene.
  • Đồng thời, hàm lượng Canxi và Bo hàm lượng cao trong An Tâm sẽ lập tức khóa chặt các liên kết Canxi Pectate tại cuống quả, sửa chữa các mạch dẫn bị tổn thương, ngăn không cho cuống quả bị khô tóp hay kẹt mạch dẫn
  • Thành phần bổ sung NPK 3-6-12 kết hợp đầy đủ các nguyên tố Trung – Vi lượng ( Mg, Cu, Zn, Fe, Mn) và Humic: giúp cung cấp dinh dưỡng trực tiếp qua màng biểu bì quả, quả được nuôi dưỡng đủ đầy nên cứng cáp chống rụng tốt
• Tảo nâu Davie giàu các hợp chất Osmolyte (như Betaine, Mannitol) giúp tế bào quả non tự điều hòa áp suất thẩm thấu khi gặp mưa đột ngột. Đồng thời ngăn chặn tình trạng sốc nước và giảm thiểu tín hiệu stress sinh Ethylene từ bộ rễ.

Bà con có bất kỳ thắc mắc nào cần được tư vấn cụ thể kỹ thuật về cây trồng, cũng như cách phòng trừ sâu bệnh hại xin vui lòng liên hệ Nông Nghiệp Hoàng Minh qua những thông tin bên dưới. 

Công ty Nông Nghiệp Hoàng Minh

Địa chỉ: 107D Nguyễn Đường, Tp.Pleiku, Gia Lai

Điện thoại: 0935 842 567

Website: goldsunvn.com

Email: Info@goldsunvn.com

Fanpage: Nông Nghiệp Hoàng Minh